زمین های ورزشی، به ویژه زمین های فوتبال، به دلیل وسعت زیاد و استفاده مداوم، بیش از هر نوع فضای سبز دیگری در معرض فرسایش، تجمع آب و آسیب دیدگی هستند. از همین رو، یکی از مهم ترین اصول طراحی و نگهداری یک زمین فوتبال استاندارد، اجرای سیستم زهکشی متناسب با منطقه * می باشد.( * منظور از منطقه میزان بارش باران در هر اقلیم می تواند متفاوت باشد)
به همین دلیل در این مقاله به بررسی کامل کاربرد سیستم زهکشی در زمین فوتبال، روش های اجرای آن، نحوه محاسبه متراژ لوله زهکش مورد نیاز و نکات کلیدی در طراحی می پردازیم.
اهمیت زهکشی زمین فوتبال
در یک زمین فوتبال، بارندگی شدید یا تجمع آب سطحی می تواند:
بنابراین، زهکشی نه تنها برای حفظ کیفیت سطح بازی ضروری است، بلکه بر ایمنی، ماندگاری زمین و کاهش هزینههای نگهداری نیز اثر مستقیم دارد.
سیستم های زهکشی در زمین فوتبال
زهکشی زیرسطحی (Subsurface Drainage)
در این روش، از لوله های زهکش (معمولا لوله های پی وی سی مشبک یا لوله کاروگیت زهکشی) در زیر لایه خاک استفاده می شود. این لوله ها، آب اضافی موجود در خاک را جذب کرده و به بیرون از زمین هدایت میکنند. زهکشی زیرسطحی به ویژه در مناطقی که سطح ایستابی آب بالاست، بسیار ضروری است.
اجزای اصلی سیستم زهکشی زیرسطحی زمین فوتبال
نحوه محاسبه متراژ لوله زهکشی مورد نیاز
محاسبه مقدار لوله مورد نیاز بستگی به چند پارامتر کلیدی دارد:
ابعاد زمین فوتبال
یک زمین استاندارد فوتبال طبق اصول فیفا حدودا دارای ابعادی برابر با 105 متر طول و 68 متر عرض است. البته این ابعاد ممکن است در پروژه های مختلف کمی متفاوت باشد.
فاصله بین خطوط زهکشی
فاصله بین خطوط زهکش بسته به نوع خاک، شیب زمین و میزان بارش منطقه تعیین می شود. در حالت استاندارد، این فاصله بین 5 تا 8 متر در نظر گرفته می شود. خاک های سنگین تر (مثل خاک رس) نیاز به فاصله کمتر دارند تا آب بهتر تخلیه شود.
فرمول تقریبی:
متراژ کل لوله = طول زمین × (تعداد خطوط زهکش)
فرض کنیم زمین دارای ابعاد 105×68 متر باشد و خطوط زهکشی با فاصله 6 متر اجرا شوند:
تعداد خطوط زهکشی = 68 تقسیم بر 6 که تقریبا 11 خط می شود
طول هر خط (مطابق با طول زمین) = 105 متر
پس متراژ لوله = 11 × 105 = 1155 متر
این عدد به عنوان یک تخمین اولیه در نظر گرفته می شود. در عمل، با محاسبه ی اینکه چند متر لوله ی فرعی، اتصالات مورد نیاز از جمله زانویی یا سه راهی و …. حدود 20 الی 30 درصد بیشتر لوله نیاز است.
نکته بسیار مهم: در مناطق پرباران، باید از لوله هایی با سایز و قطر بالا استفاده شود و فاصله خطوط کمتر باشد.
مراحل اجرای سیستم زهکشی در زمین فوتبال
مرحله 1: بررسی خاک و شیب
در ابتدا، با آزمایش خاک مشخص می شود نوع خاک زمین چیست (منظور جنس خاک جهت برآورد نفوذپذیری آب) و چه سرعتی در نفوذ آب دارد. سپس طراحی اولیه شیب سطحی و زیرسطحی انجام می شود.
مرحله 2: طراحی مسیر و نقشه زهکشی
با درنظر گرفتن فاصله خطوط، نقاطی که امکان تجمع آب وجود دارد و این آب های جمع آوری شده به چه محلی باید تخلیه و خارج شود، نقشه کلی زهکشی ترسیم می گردد.
مرحله 3: حفر ترانشه یا کانال های زهکشی
مرحله 4: نصب لوله ها
لوله های مشبک با ژئوتکستایل پوشانده شده و در کف کانال قرار میگیرند. سپس روی آنها با شن و ماسه پر می شود.
مرحله 5: اتصال به خروجی
تمامی خطوط زهکشی به لوله اصلی یا منهول های آب منتقل شده و آب به خارج از محوطه هدایت می شود یا به شبکه فاضلاب یا چاه جذبی انتقال پیدا کند.
نکات مهم در طراحی سیستم زهکشی زمین فوتبال
شیببندی صحیح: در صورت نبود شیب مناسب، حتی بهترین سیستم زهکشی نیز عملکرد مطلوبی نخواهد داشت.
حفظ تهویه خاک: استفاده از مصالح زهکش با دانه بندی مناسب باعث می شود ریشه چمن اکسیژن کافی دریافت کند.
نگهداری دوره ای: بررسی دوره ای منهولها، پاکسازی لوله ها و اطمینان از عملکرد سیستم باید در برنامه نگهداری گنجانده شود.
